Mùi của phim Việt là mùi gì?

Cảnh dự án phim “Cha và con và...” Của Phan Đăng Di Trong mục tiêu của dự thảo chiến lược phát triển điện ảnh Việt Nam có nêu phấn đấu đưa điện ảnh VN vào top hàng đầu khu vực Đông Nam Á vào năm 2020... Còn năm 2030, bên cạnh đích điện ảnh Việt Nam lọt vào đội ngũ những nền điện ảnh mạnh ở châu Á, còn nhắc tới những giải thưởng danh giá như Cannes, Venice... Thực ra, đích của điện ảnh VN không nên hướng tới “top” khu vực, cũng không đặt ra giải thưởng, bởi lẽ trong khi chúng ta đang bàn đích thì liệu ai biết các nước Đông Nam Á sau 7 năm nữa họ sẽ tiến xa như thế nào? Không có chuyện họ đứng lại chờ ta đi cho khỏi “lạc đường”. Bởi thế đích hợp lý nhất theo tôi chính là xây dựng 1nền công nghiệp điện ảnh VN vững mạnh, tạo được bản sắc riêng trên trường quốc tế. Nói cách khác là tạo ra “mùi” riêng cho phim Việt. Phim Thái Lan, phim Philippines... Đều có mùi riêng mà nếu xem nhiều sẽ nhận ra. Nhất là điện ảnh Iran đã có một thời kỳ làm khuynh đảo thế giới và giờ đây cũng đang trở lại mạnh mẽ với những bộ phim có cốt truyện giản dị, khai mạc tưởng chỉ là chuyện nhỏ mà sự dẫn dắt, cách kể chuyện tài giỏi như kiểu “Ngàn lẻ một đêm” đã đẩy bộ phim lên ở tầm tư tưởng, triết lý sâu sắc mà đậm bản sắc dân tộc. Còn phim Việt mùi đó là mùi gì? Có một số nhà phê bình điện ảnh VN từng cho rằng điện ảnh VN giàu chất thơ. Có nhẽ nếu dẫn ra một số phim kinh điển VN như “Con chim vành khuyên”, “Bao giờ cho đến tháng Mười”, “Đến hẹn lại lên”... Thì cũng có lý. Nhưng thực ra khái niệm chất thơ rất trừu tượng, và những phim hay của thế giới thường có những hình ảnh giàu chất thơ. Và càng ngày sự lãng mạn (khác với “sến”) càng mất dần đi trong phim Việt. Nếu giờ đây bạn hỏi khán giả phim Việt có mùi gì thì họ ớ người ra vì nhiều phim hệt như một nồi lẩu thập cẩm đủ vị: Hài (cả hài nhảm), tâm lý, tình cảm, bạo lực, kinh dị, dã sử, võ hiệp... Khi mà dòng phim thương nghiệp lấn lướt dòng phim chính thống cả về doanh thu và tần suất xuất hiện trên các dụng cụ truyền thông, khi mà dòng phim thí nghiệm tác giả thực ra chưa thành dòng, vì chỉ vài cái tên... Thì đạo diễn nào sẽ tạo nên mùi riêng của phim Việt? Đạo diễn Trần Anh Hùng từng ca ngợi dòng phim “không quốc tịch” và ông tự nhận thành công của mình nhờ ngồi giữa hai chiếc ghế Pháp - Việt, nhưng rõ ràng nếu một nền điện ảnh không có mùi riêng thì sẽ bị dần “nuốt chửng” giữa những “con cá mập” của những nền công nghiệp điện ảnh hùng mạnh. Và một nhà sản xuất phim Hàn Quốc từng nói: Ở nước ông, người ta không khuyến khích làm phim như đạo diễn nổi tiếng Kim Ki Duk vì phim họ Kim thường kém doanh thu nhưng những người như Kim Ki Duk làm sang điện ảnh Hàn Quốc trên trường quốc tế. Vì Kim Ki Duk đã tạo ra mùi vị riêng của ông - một thứ mùi vị dữ dội, nhiều khi cay xộc lên mũi lên tận óc như món mù tạt vậy, nhưng chính thế nó làm người ta nhớ mãi. Vậy thì câu chuyện cốt của điện ảnh Việt vẫn là câu chuyện về tài năng: Phát hiện và biết trọng dụng, tương trợ để tuấn kiệt càng ngày càng thăng hoa, cất cánh. Phải có sự xuất hiện của một thế hệ đạo diễn trẻ, tuấn kiệt như “làn sóng mới” mới có thể tạo ra sự đột phá làm nên diện mạo mới cho điện ảnh Việt. Và chính họ sẽ quyết định mùi của phim Việt là mùi gì?!